Công Ty Cổ Phần Bệnh Viện Đa Khoa Hoàn Mỹ Sài Gòn

Địa chỉ: 60-60A Phan Xích Long, Phường 1, Q.Phú Nhuận, tp. Hồ Chí Minh, Việt Nam.

ĐT: (028) 3990 2468 E: contactus.saigon@hoanmy.com

Rượu và các bệnh da liễu | Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn
Khoa Khám Bệnh

Rượu và các bệnh da liễu

11-10-2011

Rượu là tác nhân gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng có tỉ lệ tử vong cao như: suy gan, tổn thương thần kinh, rối loạn huyết học, thiếu hụt dinh dưỡng…Rượu cũng gây ra các bất thường ngoài da có thể sinh bệnh nhưng thường có xu hướng bị bỏ quên so với các bệnh lý khác có liên quan đến việc sử dụng rượu. Ngoài các biểu hiện ngoài da liên kết với bệnh gan mãn tính do rượu, rượu còn có thể trực tiếp gây ra hay làm bùng phát những triệu chứng bệnh da liễu khác.Đặc biệt, việc lạm dụng rượu có liên quan đến sự phát triển của bệnh vẩy nến, bệnh chàm cũng như làm gia tăng tính nhạy cảm đối với các tình trạng nhiễm trùng da và toàn thân. Sự lạm dụng rượu có thể làm bùng phát bệnh trứng cá đỏ, mụn trứng cá tuổi thanh niên, bệnh lậu và bệnh Porphyria Cutanea Tarda (Rối loạn chuyển hoá porphyrin – tăng hàm lượng porphyrin trong gan, nước tiểu). Ngoài ra, người ta cũng đã tìm được các bằng chứng cho thấy có sự ảnh hưởng trực tiếp của rượu đối với sự phát triển của bệnh vẩy nến. 

1. Sinh lý học về độc tính của rượu

Rượu gây ra hàng loạt các rối loạn sinh lý trong cơ thể con người. Rượu có độc tính đối với tế bào gan dẫn đến tình trạng gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan và cuối cùng là xơ gan, ung thư gan. Rượu cũng gây độc cho tủy xương, đặc biệt là tế bào T, từ đó dẫn đến suy yếu chức năng miễn dịch, rất dễ gây nhiễm khuẩn, nhiễm nấm ngoài da hay nhiễm trùng toàn thân. Hệ thống tim mạch cũng có thể bị ảnh hưởng do sử dụng rượu quá mức. Đặc biệt, các bệnh lý suy tim, cao huyết áp và giãn mạch ngoại biên có thể là hậu quả cấp tính hay mãn tính do rượu gây ra. Sau cùng, việc lạm dụng rượu có thể gây nên vô số thiếu hụt dinh dưỡng bao gồm: dinh dưỡng kém, thiếu vitamin và các nguyên tố thứ cấp tham dự vào sự hấp thụ của đường ruột. Tất cả những rối loạn  sinh lý này có thể góp phần vào sự phát triển của các biểu hiện ngoài da có liên quan với uống rượu.

2. Rượu và các bệnh da liễu

Bất thường về da có liên quan với chứng nghiện rượu có thể, hoặc trực tiếp từ những tác dụng độc hại của rượu trên da,  hoặc gián tiếp thông qua hoạt động yếu kém của hệ thống các cơ quan khác.

* Bệnh da liễu gián tiếp do rượu

Đa số các biểu hiện ngoài da kết hợp với việc sử dụng rượu quá mức là biểu hiện gián tiếp qua trung gian sự suy giảm của hệ thống nhiều cơ quan khác nhau.

- Rối loạn chức năng gan làm suy yếu sự biến dưỡng của muối mật và estrogen dẫn đến những biểu hiện đặc trưng của các u mạch máu phẳng hình mạng nhện, hồng ban lòng bàn tay và triệu chứng ngứa ngáy. Nam giới nghiện rượu sẽ có hiện tượng cường estrogen và sự sản xuất testosterone cũng bị ức chế đưa đến tình trạng vú hóa nữ (gynecomastia) với sự biến mất và phân phối lại của hệ lông cơ thể-lông mu cũng như sự phân phối lại mô mỡ theo mẫu hình nữ. Caput medusae (tình trạng giãn tĩnh mạch quanh rốn, thường thấy ở trẻ sơ sinh và bệnh nhân bị xơ gan) và bệnh trĩ là kết quả của sự tăng áp lực tĩnh mạch cửa do xơ gan.

- Nhiễm trùng ngoài da hay nhiễm trùng toàn thân , bao gồm cả do vi khuẩn, do siêu vi hay do vi nấm, cũng là một vấn đề khác của sức khỏe thường gặp ở người nghiện rượu. Việc này có thể do nhiều yếu tố gây ra như thiếu hụt dinh dưỡng kết hợp với suy giảm hệ miễn dịch. Đáng chú ý nhất là tình trạng thiếu hụt chất kẽm và thiếu hụt vitamin C sẽ dẫn đến sự chậm lành vết thương, suy yếu niêm mạc che chở và xáo trộn hệ miễn dịch phòng vệ làm tăng nguy cơ bị nhiễm trùng. Các tác dụng này của rượu còn có thể làm tăng nặng bệnh giời leo (Zona), bệnh lậu (Viêm niệu đạo cấp do lậu cầu trùng).

Những vi khuẩn thủ phạm gây viêm nhiễm phổ biến là liên cầu khuẩn nhóm A, tụ cầu vàng và corynebacterium. Người uống nhiều rượu cũng dễ bị nhiễm nấm candida và các loại vi nấm khác. Sự kém hấp thu liên quan đến nghiện rượu cũng là một nguyên nhân mà rượu có thể gây bệnh cho da - niêm mạc, ví dụ:  viêm miệng, viêm lưỡi, pellagra, viêm da tiết bã, xuất huyết dưới da,…

* Bệnh da liễu trực tiếp do rượu

- Porphyria Cutanea Tarda – PCT (Rối loạn chuyển hoá porphyrin – tăng hàm lượng porphyrin trong gan, nước tiểu) là một bệnh biến dưỡng có biểu hiện ngoài da. PCT có thể  mắc phải hay di truyền, là bệnh do thiếu hụt một trong các men gan tham gia vào quá trình chuyển hoá porphyrin, đặc biệt là men uroporphyrinogen decarboxylase. Sự tích lũy tiền chất photoreactive porphyrin do tác dụng của rượu lên các men gan và sự biến dưỡng của heme đã  làm da trở nên rất nhạy cảm với ánh sáng. Sang thương da của một đợt PCT cấp là những vết loét và phỏng ở vùng da tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, sau khi lành sẽ để lại sẹo và có hiện tượng giảm sắc tố.

- Rượu làm suy yếu trung tâm vận mạch của não gây giãn mạch ngoại vi, làm gia tăng tình trạng giãn mạch ngoài da và góp phần làm da đỏ bừng khi uống rượu. Rượu cũng có thể gây hồng ban ở mặt ngay cả đối với những người không có bệnh trứng cá đỏ (rosacea) thông qua sự thiếu hụt di truyền enzyme chuyển hóa rượu aldehyde  dehydrogenase.  Tại châu Á,các nghiên cứu cho thấy có 50% trường hợp thiếu khả năng tạo aldehyde dehydrogenase dẫn đến việc tích tụ acetaldehyd sau khi uống rượu với nguy cơ phát triển ung thư đường tiêu hoá trên và ung thư gan rất cao.

* Vai trò của rượu trong sinh bệnh học bệnh Vẩy nến

Vẩy nến là một bệnh viêm da mạn tính tự miễn dịch khá phổ biến, lành tính, chiếm tỉ lệ khoảng 2% - 3% dân số; đặc trưng bởi sự tăng sinh quá mức các tế bào keratin ở  lớp thượng  bì .Nguyên nhân sinh bệnh vẩy nến rất đa dạng, pha lẫn giữa yếu tố di truyền và nhiều yếu tố tác động từ bên ngoài: môi trường, chấn thương, nhiễm trùng…ảnh hưởng đến  nguồn gốc và diễn tiến lâm sàng của bệnh.

- Nhiều băng chứng cho thấy có mối liên quan giữa việc tiêu thụ rượu quá mức và bệnh vẩy nến. Lượng rượu tiêu thụ và các loại thức uống có cồn đều được xác nhận có nguy cơ rất cao cho sự tiến triển và / hoặc bùng phát sang thương bệnh vẩy nến. Hơn nữa, việc lạm dụng rượu ở các bệnh nhân vẩy nến đã được chứng minh có liên quan với sự giảm đáp ứng với điều trị. Ngoài ra, cần lưu ý rằng sang thương da của bệnh vẩy nến ở người nghiện rượu có xu hướng phân bố chủ yếu ở các đầu chi, mặt lưng bàn tay và ngón tay, tương tự như ở các bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch mắc phải (AIDS). Sự phân phối sang thương dạng này làm nổi bật vai trò tiềm năng của rượu đã gây ra suy giảm miễn dịch trong sự phát triển của bệnh vẩy nến.

- Cơ chế phân tử chính xác mà rượu đã gây ra hoặc làm trầm trọng thêm bệnh vẩy nến vẫn chưa được hoàn toàn sáng tỏ. Một giả thuyết cho rằng lạm dụng rượu có thể gây ra rối loạn chức năng miễn dịch với kết quả làm suy giảm miễn dịch tương đối. Rượu cũng có thể tăng cường sản xuất các cytokine gây viêm và kích hoạt chu trình tế bào, như cyclin D1 và yếu tố tăng trưởng tế bào keratin , như vậy có thể dẫn đến tăng sinh quá mức lớp thượng bì. Ngoài ra, sự nhạy cảm với nhiễm trùng bên ngoài thường thấy ở người nghiện rượu, chẳng hạn do liên cầu khuẩn và do chấn thương, cũng đã được mặc nhiên công nhận có ý nghĩa trong sự phát triển của bệnh vẩy nến.

- Như vậy, đối với những nguyên nhân phát sinh bệnh vẩy nến, yếu tố môi trường và di truyền  thì rất khó tránh khỏi nhưng các hành vi xã hội như nghiện rượu hay lạm dụng rượu có thể được chủ động thay đổi tích cực góp phần khống chế hữu hiệu bệnh vẩy nến.

4. Kết luận

- Tóm lại, ngoài việc là tác nhân gây ra nhiều bệnh lý nội khoa nghiêm trọng, rượu còn có thể trực tiếp hay gián tiếp gây ra một số bệnh lý thuộc chuyên khoa da liễu, làm giảm đáp ứng với việc điều trị hoặc làm bệnh tăng nặng, đặc biệt đối với bệnh vẩy nến.

- Sự vận động tuyên truyền, phổ biến các kiến thức về y học để giúp thay đổi hành vi xã hội về việc lạm dụng rượu  hay các loại thức uống có cồn rất có ý nghĩa trong công tác vệ sinh phòng bệnh.                                           

BS. LÊ ĐỨC THỌ
Trưởng khoa Da liễu – BV Hoàn Mỹ Sài Gòn