Công Ty Cổ Phần Bệnh Viện Đa Khoa Hoàn Mỹ Sài Gòn

Địa chỉ: 60-60A Phan Xích Long, Phường 1, Q.Phú Nhuận, tp. Hồ Chí Minh, Việt Nam.

ĐT: (028) 3990 2468 E: contactus.saigon@hoanmy.com

Phát hiện và chăm sóc bệnh nhân sa sút trí tuệ | Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn
Nội thần kinh

Phát hiện và chăm sóc bệnh nhân sa sút trí tuệ

16-11-2009

Sa Sút Trí Tuệ (SSTT) là một lí thường gặp trong thực tế lâm sàng nhưng hiếm khi được gia đình nhận biết đầy đủ về mặt nhận biết triệu chứng cũng như chăm sóc dẫn đến bệnh ngày càng tăng.Do đó,việc phát hiện sớm và chăm sóc tốt người bệnh SSTT là một vấn đề cấp thiết cần được đề ra nhằm mang lại lợi ích cho người bệnh,gia đình và xã hội

I. Sa sút trí tuệ là gì?

- SSTT là một hội chứng được đặc trưng bởi sự suy giảm nhiều chức năng nhận thức. Bệnh có thể xảy ra cho bất kì ai,nhưng thường phổ biến hơn ở người >65 tuổi, một số trường hợp 40-50 tuổi

- SSTT được định nghĩa theo DSM IV

- Suy giảm trí nhớ kèm 1 trong những dấu hiệu sau:

+ Mất ngôn ngữ

+ Mất thực dụng

+ Mất nhận thức                                      

+ Rối loạn về chức năng thi hành, khả năng trừu tượng và đánh giá

  - SSTT mạch máu:phát sinh từ các tổn thương mạch máu lớn của não hoặc Nhồi máu não đa ổ do huyết khối.Đặc điểm lâm sàng là biểu hiện sự giãm sút nhận thức tăng dần sau mỗi lần đột quỵ

  - Bệnh Alzheimer là một dạng SSTT trước tuổi già xảy ra trước 65 tuổi liên quan đến thoái hóa não

- Sinh bệnh học phức tạp liên quan mức độ đột quỵ, số lượng ổ nhồi máu, vị trí tổn thương, thiếu máu chất trắng, cùng tồn tại SSTT Alzheimer, giảm sút trí tuệ trước đột quỵ là một bằng chứng làm gia tăng mối liên quan cơ chế sinh bệnh học của SSTT. Apolipoprotein E 4 liên quan ĐQTMNCB , SSTTMM và Alzheimer.

II. Tiêu chuẩn chẩn đoán

- Đặc điểm lâm sàng Sa sút trí tuệ mạch máu

+ SSTT do tổn thương vỏ não: mất chức năng vận động, mất ngôn ngữ trầm trọng, mất nhận thức xuất hiện đột ngột

+ SSTT do tổn thương dưới vỏ:suy giảm chức năng nhận thức + hội chứng giã hành ( hội chứng liệt cứng hai bên, Rối loạn ngôn ngữ kiểu Broca hay Wernicke, trầm cảm, Rối loạn hành vi, cảm xúc và Rối loạn vận động ngoại tháp)

- Phân biệt giữa SSTTMM và bệnh Alzheimer dựa vào diễn tiến bệnh,dấu hiệu Thần kinh cục bộ. Bệnh cảnh của SSTTMM thường trầm trọng hơn bệnh Alzheimer do kèm mất khả năng vận động khiến người bệnh phụ thuộc hoàn toàn vào người thân

*Thang điểm Hachinski

Biểu hiện lâm sàng                                             Điểm

  -Khởi phát đột ngột                                             2

  -Tiến triển nặng dần theo kiểu bậc thang               1          

  - Tiến triển dao động                                           1

  - Lú lẫn về đêm                                                   1          

  -Nhân cách tương đối thay đổi ít                          1          

  -Trầm cảm                                                          1           

  -Phàn nàn về cơ thể                                            1

  -Không kiềm chế được cảm xúc                          1

  -Tiền sử THA                                                      1

  - Tiền sử đột quỵ                                                 2

  -Có bằng chứng về xơ vữa ĐM                             1

  -Triệu chứng thần kinh khu trú                              2

  • Nếu cộng điểm mà <= 4 đ: Bệnh Alzheimer

  • 4 – 7 đ: mất trí nhớ hỗn hợp

  • >= 7 đ: SSTT mạch máu

III. Tầm quan trọng của việc chẩn đoán và điều trị sớm SSTTMM

- SSTT vẫn được xem là bệnh khó thay đổi và tiến triển. Khoảng 10% diễn tiến tốt,đôi khi có diễn tiến đảo ngược trở nên ổn định.

- Tỉ lệ tử vong sau tai biến gấp 2.5 lần BN không SSTT.

- Thuốc điều trị SSTT:

+ Nhóm ức chế cholinestarase:Tacrin, Donepezil, Rivastigmine, Galantamine

+ Thuốc chống oxy hóa và loại bỏ gốc tự do:Vitamine E , Ginkgobiloba , Piracetam…

IV.Các yếu tố giúp phát hiện sớm bệnh SSTT

Rối loạn trí nhớ là dấu hiệu báo khởi phát bệnh

1. Bệnh Alzheimer

- <65 tuổi , không có tiền căn Tai biến mạch máu

- Mất khả năng học các thông tin mới

- Khó khăn nhẹ trong việc gợi lại thông trí nhớ xa

- Bất cẩn trong cc thĩi quen cơng việc v việc nh

- Mất định hướng về không gian và thời gian

2. SSTT mạch máu

- Khởi pht bệnh trong vòng 3 tháng sau đột quị TMN

- SSTT do tổn thương vỏ não:

+ Mất ngơn ngữ trầm trọng

+ Mất vận động trầm trọng

- SSTT dưới vỏ não (Tổn thương 2 bên bán cầu đại não)

- Tai biến mạch máu não có triệu chứng hay quên trước đó (Alzheimer tiềm ẩn) 

V. Chăm sóc bệnh nhân SSTT

Chăm sóc như thế nào đối với bệnh nhân SSTT?

- Những bệnh nhân SSTT mức độ vừa và nặng cần có người chăm sóc để tránh họ tự làm hại mình hoặc người khác

- Người bệnh cũng cần có người chăm sóc hằng ngày như ăn uống, tắm rửa, và mặc quần…

- Cố gắng làm cho người bệnh nhận biết nhiều hơn về thời gian trong ngày, nên đặt đồng hồ ở những chổ mà người bệnh có thể thấy được; Mở rèm cửa để người bệnh biết khi nào ngày, khi nào đêm

- Giới hạn lượng cà phê uống

- Cố gắng giúp người bệnh tập thể dục hằng ngày

- Người bệnh cần được ở trong một phòng yên tĩnh sẽ giúp dễ dàng đi vào giấc ngủ

- Ban đêm nên để đèn mức độ nhẹ hoặc lờ mờ, quá tối có thể gây nhầm lẫn

- Trong một môi trường gia đình có thể có nhiều yếu tố nguy hiểm và chướng ngại vật đối với bệnh nhân SSTT như dao bén, hoá chất nguy hiểm (xăng, dầu, axít), công cụ cầm tay đơn giản (máytiện) …thì cần sẽ phải lấy đi xa tầm tay người bệnh hoặc khóa lại

- Những bệnh nhân SSTT thường có RL hành vi do đó gia đình phải hiểu và giúp họ làm dịu bớt ngăn ngừa tình trạng gây bùng phát những Rối loạn này

- Cần giảm bớt những hoạt động và tiếng ồn không cần thiết như giới hạn thăm viếng, giảm âm thanh tivi

- Người bệnh cũng cần được động viên tiếp tục những hoạt động bình thường của họ như chơi game,cờ,nhạc…điều này có thể tạo sự kích thích việc cải thiện trí nhớ

- Một số nghiên cứu cho thấy hoạt động thể thao và những hoạt động kích thích trí thơng minh có thể làm chậm sự suy gim chức năng nhận thức của bệnh nhân

- Ngoài ra,cần phải có nhân viên y tế theo di hằng tháng nhằm pht hiện và điều trị sớm những RL của người bệnh,cũng như hổ trợ cho người bệnh và thân nhân trong suốt qu trình điều trị. Một số trường hợp nặng cần được chăm sóc hàng ngày bởi y tá

- Cần nắm những thơng tin về bệnh SSTT

KẾT LUẬN

SSTTMM là một bệnh lý ảnh hưởng đến chất lượng sống của người bệnh. Phát hiện sớm các biểu hiện liên quan, đưa BN đến khám và chăm sóc tốt có ý nghĩa rất lớn trong việc cải thiện chất lượng sống của người bệnh cũng như giúp giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội

BS. HUỲNH THỊ THÚY HẰNG

Chuyên Khoa Nội Thần Kinh – BV Hoàn Mỹ Sài Gòn