Công Ty Cổ Phần Bệnh Viện Đa Khoa Hoàn Mỹ Sài Gòn

Địa chỉ: 60-60A Phan Xích Long, Phường 1, Q.Phú Nhuận, tp. Hồ Chí Minh, Việt Nam.

ĐT: (028) 3990 2468 E: contactus.saigon@hoanmy.com

Phát hiện sớm bệnh Sa sút trí tuệ | Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn
Nội thần kinh

Phát hiện sớm bệnh Sa sút trí tuệ

20-02-2009

1. Sa sút trí tuệ là gì ?  

Sa sút trí tuệ (SSTT) là một tình trạng mất chức năng của não liên quan đến trí nhớ, hành vi , nhận biết và truyền đạt. SSTT được định nghĩa như sau :

- Suy giảm trí nhớ ngắn hạn hay dài hạn cộng thêm:

- Mất ngôn ngữ (vận ngôn, định danh, lặp lại…)

- Mất thực dụng (không thực hiện được động tác theo yêu cầu mặc dù  có thể làm tự phát)

- Mất nhận thức: rối loạn nhận biết và ý thức xung quanh

- Rối loạn về chức năng thi hành, khả năng trừu tượng và đánh giá

2. Các thể SSTT

Có nhiều thể SSTT từ tổn thương não như bệnh Alzheimer, SSTT mạch máu, SSTT hỗn hợp, SSTT thể Lewy, SSTT trán-thái dương, bệnh Creutzfeldt-Jakob, SSTT do xơ cứng cột bên teo cơ, bệnh Willson, não úng thủy áp lực bình thường…Ngoài ra, SSTT còn có thể do nguyên nhân chuyển hóa, bệnh lý tuyến giáp, thiếu vitamin B12 và nhiễm trùng. Trong đó, bệnh Alzheimer và SSTT mạch máu là hai thể thường gặp nhất

a. Bệnh Alzheimer

Bệnh Alzheimer là một dạng SSTT trước tuổi già xảy ra trước 65 tuổi liên quan đến thoái hóa não, diễn tiến từ từ và ngày càng xấu đi. Qua nghiên cứu của nhiều tác giả nhận thấy có sự hiện diện những protein lạ và các yếu tố Apolipoprotein E 4, CYP 46 có liên quan đến bệnh

b. SSTT mạch máu

SSTT mạch máu phát sinh từ các tổn thương mạch máu lớn của não hoặc nhồi máu não đa ổ do huyết khối. Đặc điểm lâm sàng là biểu hiện sự giảm sút nhận thức tăng dần sau mỗi lần đột quỵ.Có hai dạng:

- SSTT do tổn thương vỏ não: gây mất chức năng vận động, mất ngôn ngữ trầm trọng, mất nhận thức xuất hiện đột ngột

- SSTT do tổn thương dưới vỏ: làm suy giảm chức năng nhận thức + hội chứng giã hành , hội chứng liệt cứng hai bên, rối loạn ngôn ngữ kiểu Broca hay Wernicke, trầm cảm, rối loạn hành vi, cảm xúc và rối loạn vận động ngoại tháp

Sinh bệnh học của SSTT mạch máu phức tạp liên quan mức độ đột quỵ, số lượng ổ nhồi máu, vị trí tổn thương, thiếu máu chất trắng, cùng tồn tại SSTT Alzheimer, giảm sút trí tuệ trước đột quỵ là một bằng chứng làm gia tăng mối liên quan cơ chế sinh bệnh học. Ngoài ra, Apolipoprotein E4 cũng liên quan SSTT mạch máu

3. Làm thế nào để phân biệt bệnh Alzheimer và SSTT mạch máu 

Phân biệt giữa bệnh Alzheimer và SSTT mạch máu chủ yếu dựa vào diễn tiến bệnh, dấu hiệu thần kinh cục bộ và hình ảnh học

Ngoài ra, có thể dùng thang điểm Hachinski để phân biệt

*Thang điểm Hachinski

Biểu hiện lâm sàng                                             Điểm

- Khởi phát đột ngột                                                2

- Tiến triển nặng dần theo kiểu bậc thang                  1          

- Tiến triển dao động                                               1

- Lú lẫn về đêm                                                       1          

- Nhân cách tương đối thay đổi ít                             1          

- Trầm cảm                                                            1           

- Phàn nàn về cơ thể                                               1

- Không kiềm chế được cảm xúc                             1

- Tiền sử Tăng huyết áp                                           1

- Tiền sử đột quỵ                                                     2

- Có bằng chứng về xơ vữa ĐM                                1

- Triệu chứng thần kinh khu trú                                 2

<= 4 đ: Bệnh Alzheimer

4 – 7 đ: Mất trí nhớ hổn hợp

>= 7 đ: SSTT mạch máu

4. Những yếu tố nguy cơ nào liên quan SSTT ?

Những yếu tố nguy cơ đột quỵ liên quan SSTT bao gồm:

- Tăng huyết áp

- Tăng lipide máu

- Đái tháo đường

- Bệnh tim mạch mãn tính

- Hút thuốc lá

- Uống rượu

- Tăng Homocystein

- Tăng yếu tố viêm CRP (C reactive protein)

5. Tại sao cần phát hiện và điều trị sớm SSTT

- SSTT vẫn được xem là bệnh khó thay đổi và tiến triển khiến người bệnh phụ thuộc hoàn toàn vào ngươi thân. Khoảng 10% diễn tiến tốt, đôi khi có diễn tiến đảo ngược trở nên ổn định nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

- Tỉ lệ tử vong sau tai biến ở bệnh nhân SSTT gấp 2.5 lần bệnh nhân không bị SSTT do nhiễm trùng, suy kiệt.

- Thuốc điều trị SSTT:

+ Nhóm ức chế cholinestarase: Tacrin, Donepezil, Rivastigmine, Galantamine

+ Thuốc chống oxy hóa và loại bỏ gốc tự do:Vitamine E ,

Ginkgobiloba , Piracetam…

+ Thuốc chẹn Dopamine đối với những trường hợp có rối loạn hành vi, hoang tưởng: Haldoperidol, risperdol, olanzapine, clozapine

- Việc điều trị ngoài thuốc cần có sự quan tâm chăm sóc thường xuyên của gia đình

- Kiểm soát được các yếu tố nguy cơ đột quỵ sẽ hạn chế SSTT mạch máu

Kết luận

- SSTT mạch máu là một trong những bệnh lý ảnh hưởng đến chất lượng sống của người bệnh

- Phát hiện sớm các biểu hiện liên quan, đưa bệnh nhân đến khám và điều trị kịp thời có ý nghĩa rất lớn trong tiên lượng bệnh

- Kiểm soát được các yếu tố nguy cơ đột quỵ sẽ giúp hạn chế SSTT

Ths.BS. Huỳnh Thị Thúy Hằng

Khoa Nội Thần Kinh –BV Hoàn Mỹ Sài Gòn