Công Ty Cổ Phần Bệnh Viện Đa Khoa Hoàn Mỹ Sài Gòn

Địa chỉ: 60-60A Phan Xích Long, Phường 1, Q.Phú Nhuận, tp. Hồ Chí Minh, Việt Nam.

ĐT: (028) 3990 2468 E: contactus.saigon@hoanmy.com

Nghiên cứu trao đổi về những triển vọng mới trong điều trị bệnh Parkinson | Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn
Nội thần kinh

Nghiên cứu trao đổi về những triển vọng mới trong điều trị bệnh Parkinson

15-05-2010

Bệnh Parkinson là một bệnh lý rối loạn vận động do thoái hóa tế bào sản sinh chất Dopamine nằm ở chất xám hạch nền thuộc vùng dưới đồi. Khởi đầu, bệnh ảnh hưởng đến chức năng vận động, về sau bệnh tiến triển ảnh hưởng các chức năng nhận thức của bệnh nhân, khiến người bệnh phụ thuộc hoàn toàn vào người thân. Hiện nay, ngoài phương pháp điều trị bằng thuốc, phương pháp phẩu thuật kích thích não sâu và cấy tủy sống đang tỏ ra có triển vọng trong điều trị bệnh Parkinson.

I. NGUY CƠ VÀ NGUYÊN NHÂN

1. Nguy cơ bệnh Parkinson tăng theo tuổi, thường gặp từ tuổi trung niên trở lên

2. Nguyên nhân:

- Nguyên phát hay vô căn: đột biến gen

- Thứ phát:

+ Độc tố: thuốc (chlorpromazine, haloperidol…trong điều trị RL tâm thần, metoclopramide trong điều trị dạ dày: octamide, maxolon, reglan…)

+ Sau chấn thương đầu, Tai biến mạch máu não, viêm não…

II. SINH BỆNH HỌC

- Thoái hóa chất xám nằm ở vùng dưới đồi gây giảm tiết và giảm hoạt động của Dopamine.

Dopamine là một chất dẫn truyền thần kinh có nhiệm vụ kích thích tế bào thần kinh cơ hoạt động nhằm điều khiển vận động của cơ. Khi việc sản xuất Dopamine bị suy giảm, hệ thống thần kinh cơ không thể kiểm soát được việc vận động và phối hợp vận động của cơ .

III. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG

1. Triệu chứng nguyên phát

- Cứng cơ liên tục gây khó khăn trong sinh hoạt và di chuyển, có thể gây đau cơ, dấu hiệu răng cưa

- Giảm động là tình trạng chậm chạp khi vận động, khó khăn trong khi vận động do giãm tín hiệu dẫn truyền TK từ não đến cơ. Giảm động và cứng cơ ảnh hưởng đến cơ mặt gây vẽ mặt vô cảm giống như đeo mặt nạ

- Run khi nghỉ, run ở bàn tay, ngón tay, cẳng tay hoặc bàn chân, không xảy ra khi vận động. Run có thể xảy ra ở miệng và cằm

- Mất thăng bằng tư thế do giảm hoặc mất phản xạ tư thế. Té ngã thường gặp ở bệnh nhân Parkinson

2. Triệu chứng thứ phát:

- Suy giảm chức năng nhận thức          

- Tăng tiết mồ hôi

- Rối loạn ngôn ngữ (nói nhỏ,yếu)           

- Khó nuốt, bón

- Biểu hiện tâm thần (lo lắng, trầm cảm, mất ngủ…)                           

- Khô da

- Viết chữ khó, nhỏ

- Sa sút trí tuệ

IV. BỆNH PARKINSON PLUS

- Teo đa hệ thống (Multiple system atrophy-MSA):khi có RL thần kinh thực vật sớm gồm RL thăng bằng và ngất có thể nghi ngờ MSA

- Liệt trên nhân tiến triển (Progressive supranuclear palsy) RL vận động giống bệnh cảnh Parkinson, SSTT nhanh và RL cử động mắt

- Hội chứng Shy-Drager: RL vận động giống bệnh cảnh Parkinson kèm chóng mặt tư thế

- Thoái hóa thân nền võ não (Corticobasal degeneration) RL chức năng võ não, mất dùng động tác, SSTT và mất ngôn ngữ

- Sa sút trí tuệ thể Lewy(Dementia with Lewy body-DLB)ngoài SSTT diễn tiến bệnh có RL vận dộng Parkinson

V. CHẨN ĐOÁN

- Chẩn đoán:dựa vào bệnh cảnh lâm sàng+hình ảnh học

Chẩn đoán phân biệt

- Tác dụng phụ thuốc(chống RL tâm thần,chống nôn) hoặc độc tố(amphetamine,caffein)

- Run tay bản thể lành tính.Run do tâm lý,run có thể thay đổi,tăng khi bị chú ý,giãm khi bị phân tán

- Nhồi máu não đa ổ có tổn thương ở vùng hạch nền

- Liệt trên nhân tiến triển

- H/c Shy-Drager

- Bệnh Wilson do RL gen,bệnh cảnh lâm sàng tương tự bệnh Parkinson +RL chức năng gan+vòng Kayser-Fleischer

- Bệnh Huntington có thể phát hiện sớm với cứng cơ kiểu chorea khi h/c Parkinson chưa có biểu hiện

- Thoái hóa CJD(Creutfeldt Jakob Disease):thường biểu hiện với múa giật cơ, thất điều và dấu hiệu ngoại tháp.

VI. ĐIỀU TRỊ

Các phương pháp điều trị hiện nay:

1. Thuốc:

- Levodopa và kết hợp Carbidopa(Sinemet)

- Đồng vận Dopamine:Bromocriptine,Pramipexole, Ropinirole

- Amantadine(Symmetry) là một thuốc kháng virus có tác dụng đồng vận Dopamine

- Ức chế MAO-B:Dopamine bị oxy hóa bởi monoamine oxidase B:Rasagiline(Azilect)và Selegiline(Carbex) ức chế MAO-B

- Ức chế COMT (Catechol-O-Methyl transferase ) :Tolcapone ức chế enzyme COMT, một chất có ảnh hưởng đến hoạt động của L-dopa

- Kháng Cholinergics: làm giãm hoạt động của chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine để cân bằng hoạt động của Dopamine:  Benztropine mesylate (Cogentine) , Biperiden (Akineton), Diphenhydramine(Benadryl), Trihexyphenidyl(Artane)

2. Phẫu thuật:

Một số trường hợp, phẩu thuật có thể được chỉ định nếu không còn đáp ứng với thuốc

* Kích thích não sâu (Deep brain simitation-DBS)

- Phần lớn các nghiên cứu cho thấy những bệnh nhân Parkinson được cấy một máy giống như máy tạo nhịp trong não thì triệu chứng run và vận động cải thiện tốt hơn so với những bệnh nhân dùng thuốc. Trong kích thích não sâu, một điện cực được đưa vào chất xám, đây là một vùng hình lưỡi liềm ở trung tâm não mà nó kiểm soát và phối hợp vận động. Ở những bệnh nhân Parkinson, việc giãm sản xuất dopamine do những tế bào thần kinh ở vùng chất xám bị thoái hóa gây run, cứng,vận động chậm và mất phối hợp

Trong một báo cáo gần đây của trung tâm phức Complex Chronic Care nghiên cứu trên 255 bệnh nhân với ¼ bệnh nhân trên 70 tuổi được kích thích não sâu hoặc điều trị y khoa bao gồm vật lý trị liệu,thuốc hoặc dùng phương pháp khác.Sau 6 tháng điều trị,những bệnh nhân được kích thích não sâu cho thấy khoãng hơn 4.6 giờ trong ngày “on time” nghĩa là  không có vấn đề bất thường về vận động,trong khi nhóm chứng không có “on time”.   Kết quả cho thấy 71% bệnh nhân được kích thích não sâu có cải thiện vận động so với 32% bệnh nhân điều trị bằng phương pháp khác

Được áp dụng từ cuối năm 1990,kích thích não sâu ngày càng được chấp nhận rộng rãi trong điều trị bệnh Parkinson mặc dù chưa có kết luận rõ ràng về lợi ích và nguy cơ của nó so với dùng thuốc.Tuy nhiên, kích thích não sâu cũng có những vấn đề nguy cơ như nhiễm trùng (theo báo cáo của Hiệp hội y khoa Hoa kì)

* Cấy tủy sống

Cấy một chíp ở tủy sống giúp kích thích thần kinh ở tủy sống có thể làm giãm triệu chứng của bệnh Parkinson. Những thử nghiệm trên chuột cho thấy những con chuột không thể vận động trở nên linh hoạt và dường như khỏe hơn trong vài giây sau khi được kích thích.Phương pháp này ít xâm nhập so phương pháp khác. Ngày nay, với những tiến bộ của y học nêu trên đã mở ra một triển vọng mới trong điều trị bệnh Parkinson .

Ths.BS. HUỲNH THỊ THÚY HẰNG

Chuyên khoa Nội thần kinh – BV Hoàn Mỹ Sài Gòn