Công Ty Cổ Phần Bệnh Viện Đa Khoa Hoàn Mỹ Sài Gòn

Địa chỉ: 60-60A Phan Xích Long, Phường 1, Q.Phú Nhuận, tp. Hồ Chí Minh, Việt Nam.

ĐT: (028) 3990 2468 E: contactus.saigon@hoanmy.com

Tổng quan về Viêm não do nhiễm Toaxoplasma | Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn
Nội Tổng hợp

Tổng quan về Viêm não do nhiễm Toaxoplasma

06-03-2012

- Ở người mà hệ miễn dịch còn nguyên vẹn thì nhiễm toxoplasma cấp tính thường không thấy triệu chứng và tự hạn chế. Ở người lớn và trẻ em, sự nhiễm ký sinh trùng (KST) mãn tính có thể dai dẳng cả đời, ít có hậu quả đối với túc chủ còn có khả năng miễn dịch.

- Riêng đối với bệnh nhân AIDS thì nhiễm Toxoplasma là hiện tượng nhiễm cơ hội quan trọng nhất ở hệ thần kinh trung ương. Người ta cho rằng những người mắc bệnh AIDS thì hơn 95% các trường hợp viêm não do Toxoplasma là do tái nhiễm KST.

1. Dịch tễ

- Tình hình nhiễm toxoplasma gondii rất thay đổi tuỳ theo từng khu vực địa dư và lứa tuổi. Ở vùng khí hậu nóng và khô hạn thì tống suất nhiễm bệnh thấp. Ở Hoa Kỳ và đa phần các nước châu âu, tống suất đảo huyết thanh tăng lên theo tuổi tác và sự tiếp xúc. Chẳng hạn ở Hoa Kỳ 5-10% những người từ 10 đến 19 tuổi và 10-67% những người trên 50 tuổi có bằng chứng huyết thanh học đã có tiếp xúc với toxoplama gondii. Ở Trung mỹ, Pháp, Thổ nhĩ kì và Brazil, tần suất huyết thanh cao hơn nhiều, đạt 90% ở người lớn tuổi trên 40(*).

2. Biểu hiện lâm sàng

- Biểu hiện lâm sàng bệnh toxoplasma cấp ở người có khả năng miễn dịch thường gặp nhất là bệnh hạch lympho cổ. Khoảng 20-40% bệnh hạch lympho có đau đầu, khó chịu, mệt mỏi và sốt dưới 40 độ C. Một số ít đau cơ, đau họng, đau bụng, ban dát sần, viêm màng não, não và lú lẫn. Các bất thường ở dịch não tuỷ ở bệnh nhân có biểu hiện não màng não bao gồm: tăng áp lực nội sọ, tăng lympho bào đơn nhân (10-50 tế bào /mm3), tăng nhẹ nồng độ protein và có khi tăng mức gamma globulin.

- Các dấu hiệu và triệu chứng toxoplasma cấp tính ở người có tổn thương miễn dịch thì chủ yếu là ở hệ thần kinh trung ương. Hơn 50% bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng đều có dính líu đến nội não. Các triệu chứng thường thấy:

+ Hư biến tinh thần (75%).
+ Sốt (10-72%).
+ Động kinh (33%).
+ Đau đầu (56%).
+ Dấu thần kinh định vị (60%).(**)
- Tình trạng hư biến về thần kinh không chỉ do viêm não hoại thư gây ra bởi sự tràn ngập trực tiếp của kí sinh trùng mà còn do tác động thứ phát bao gồm viêm mạch, phù và xuất huyết.
- Thương tổn ở hệ thần kinh trung ương có thể gặp ở bất kì chỗ nào, tuy vậy vùng hay gặp hơn cả là thân não, hạch đáy, tuyến yên và chỗ nối vỏ tuỷ.
- Vì toxoplasma thường gây viêm não, ít hệ luỵ viêm màng não, và vì thế các phát hiện ở thần kinh trung ương có thể không được chú ý.
- Bệnh nhân viêm não do toxoplasma sẽ có các bất thường tập trung ổ hay nhiều ổ thấy được trên hình ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT) hay chụp cộng hưởng từ (MRI). Các hình ảnh này không phải là đặc trưng vì một tỷ lệ 40%, các u lympho hệ thần kinh trung ương là nhiều ổ và 50% là tăng vòng.

3. Chẩn đoán nhiễm toxoplasma gondii

- Để chẩn đoán nhiễm toxoplasma gondii, xét nghiệm huyết thanh học đã trở thành phương pháp thường qui. Có thể chẩn đoán là nhiễm cấp tính toxoplasma gondii nhờ vào sự hiện hữu tức thời kháng thể IgG và IgM kháng toxoplasma trong huyết thanh của bệnh nhân. Chuẩn độ IgG dương tính (>1/10 ) có thể phát hiện ngay 2-3 tuần lễ sau khi nhiễm kí sinh trùng, cao nhất 6-8 tuần lễ rồi giảm dần nhưng vẫn duy trì mức cao suốt đời. Trong một nghiên cứu, người ta thấy hơn 97% bệnh nhân AIDS nhiễm toxoplasma hiện hữu kháng thể IgG kháng kí sinh trùng  trong huyết thanh mà không phát hiện ra kháng thể IgM.

- Chẩn đoán viêm não do toxoplasma được căn cứ vào biểu hiện lâm sàng, tiền sử tiếp xúc như huyết thanh học dương tính và xét nghiệm X-quang. Nếu có đủ 3 tiêu chí đó, giá trị chẩn đoán có thể cao đến 80%(***).

4. Điều trị

- Một điều trị thử bằng thuốc chống toxoplasma hay được vận dụng để đánh giá chẩn đoán. Các công trình nghiên cứu mới đây chứng minh rằng việc điều trị viêm não dự đoán do toxoplasma bằng pyrimethamin - clindamycin đã có cải thiện rõ rệt đến 50% sau 3 ngày điều trị, đến ngày thứ 7, hơn 90% bệnh nhân đã được điều trị thành công đã thấy rõ sự cải thiện.
- Vấn đề điều trị :
+ Ở người lớn và trẻ lớn có khả năng miễn dịch, bệnh hạch lympho không cần liệu pháp điều trị đặc biệt, trù phi có những triệu chứng nặng và dai dẳng.
+ Với bệnh nhân toxoplasma mắt cần được điều trị 1 tháng bằng sulfadiazine và pyrimethamin. Có thể thay thế clindamycin phối hợp pyrimethamin.
+ Ở các bệnh nhân đã tổn thương hệ miễn dịch, nếu không điều trị thì bệnh toxoplasma nhanh chóng đưa đến tử vong Điều trị viêm não do toxoplasma bao gồm sulfadiazine và pyrimethamin, liều điều trị được đề nghị pyrimethamin liều 200mg tiếp theo 50 đến 75 mg / ngày  cộng với sulfadiazine 4g đến 6 g / ngày chia làm 4 lần.Thời gian điều trị kéo dài 4 đến 6 tuần hoặc cho đến lúc có cải thiện về x-quang.Tiếp theo họ phải được dung liệu pháp chặn bệnh suốt đời với sulfadiazine và pyrimethamin.
+ Hiện nay một số nơi áp dụng phác đồ  cotrimoxazole đơn độc liều dựa  trên TMP 10-15mg/ kg / ngày chia làm 4 lần. Thời gian điều trị tuỳ thuộc kinh nghiệm của thầy thuốc , thường kéo dài 6 đến 8 tuần.
5. Kết luận: Viêm não do toxoplasma là một bệnh nặng, nhất là ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể cải thiện được tiên lượng sống Bênh có thể được phòng ngừa hữu hiệu bằng các biện pháp đun sôi thức ăn và rửa tay sạch trước khi ăn.Việc điều trị thường kéo dài cần  theo dõi các tác dụng phụ khi dùng thuốc.

BS. HÀ THỊ THANH HƯƠNG; BS. BIỆN VĂN THIỆN (BVHMĐN)
Tài liệu tham khảo

1-L-Loyd H –Kasper – Võ văn Bình –Nhiễm toxoplasma và bệnh do toxoplasma –Harrison “s principles of internal medicine – 16 th –Nhà xuất bản y học –trang 774-784.
2-Trần vinh Hiển –Trần thị Kim Dung –Ký sinh trùng,liên quan giữa thú và người –Nhà xuất bản y học –trang 85-90.
3-Leo –Xliu , Feter F .Weller – Nguyễn minh Hà –Điều trị các bệnh nhiễm kí sinh trùng –Harrison tập II –Nhà xuất bản y học ,13th, trang 713-728.
4-Lê mạnh Hùng –Nguyễn hữu Chí –Nhân một trường hợp viêm não do toxoplasma –www.ykhoanet.com.
5-Bác sĩ Nguyễn thị bích Ngọc –Dùng cotrimazole dự phòng nhiễm trùng cơ hội-news.viethome.com.
6-Toxoplasmosis –emedicine.medscape.com.
7-Toxoplasmosis-symtoms , treatment , prevention –Medicine Net .com-www medicinenet.com.